واحد ارزشیابی

روایی و پایایی ابزار های اندازه گیری
ارزشیابی آموزشی فرایندی است که از طریق آن داده های مرتبط گرد آوری و در جهت تصمیم سازی تبدیل به اطلاعات مفید می شود. ارزشیابی استاد را این گونه تعریف می کند: “تعیین میزان موفقیت اساتید در رسیدن به هدفهای آموزشی ” و انجام چنین کاری را مستلزم اطلاعات لازم در باره فعالیت های آموزشی استاد و انتخاب معیارهایی برای مقایسه اطلاعات بدست آمده با آن معیارها و سپس قضاوت در این باره که مدرسین تا چه میزانی به هدف های از پیش تعیین شده دست یافته اند.
استفاده از نظر دانشجویان برای ارزشیابی تدریس و فعالیت های آموزشی اساتید یکی از روشهای معمول و متداول در مراکز آموزشی بوده که با گذشت زمان، کاربرد آن فزونی یافته است. مدیران آموزشی بطور رسمی یا غیر رسمی نظرات دانشجویان را در باره نحوه تدریس اعضای هیات علمی جویا می شوند و بر اساس نظر آنها به قضاوت در باره شایستگی اساتید می پردازند.
عوامل زیادی ممکن است نتایج نظرخواهی از دانشجویان را تحت تاثیر قرار دهد با این حال ارزشیابی دانشجویان از استادان خواه به صورت ارزشیابی نهایی و یا به صورت ارزشیابی تکوینی به عنوان یک منبع مهم در کنار سایر انواع ارزشیابی هایی که از اعضای هیات علمی صورت می گیرد می تواند مفید واقع شود. علیرغم اینها، حقیقتی که باید مد نظر باشد این است که اگر قرار است از این نتایج در بهبود کیفیت آموزش و یا تصمیم گیری در باره استادان استفاده شود بایستی پایایی و روایی ابزار گرد آوری همواره مورد بررسی قرار گیرد تا نتایج حاصل از اعتبار و ثبات لازم برخوردار باشند. بنابراین قبل از بکار گیری ابزار های اندازه گیری لازم است از طریق علمی، نسبت به روا بودن ابزار اندازه گیری مورد نظر و پایایی آن که مکمل هم به حساب می آیند اطمینان نسبی پیدا کند.
مقصود از روایی(Validity) این است که آیا ابزار اندازه گیری مورد نظر می تواند ویژگی و خصوصیتی که ابزار برای آن طراحی شده است را اندازه گیری کند یا خیر؟ به عبارت دیگر مفهوم روایی به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر( یا همان چیزی که مورد نظر ما است)را می سنجد. بدون آگاهی از روایی ابزار اندازه گیری، نمی توان به صحت داده های حاصل از آن اطمینان داشت. اما پایایی(Reliability) با این امر سروکار دارد که ابزار اندازه گیری در شرایط یکسان تا چه اندازه نتایج یکسانی به دست می دهد. به بیان دیگر اگر ابزار اندازه گیری را در یک فاصله زمانی کوتاه چندین بار به یک گروه واحدی از افراد بدهیم نتایج حاصل نزدیک به هم باشد و نتایج آن از ثبات و اعتبار لازم
بر خوردار است .

اصول طراحی سوالات تشریحی

۱ –  – سوالات بر اساس جدول مشخصات یا طرح سنجش ( جدول دارای دو بعد هدف و محتوا ) تهیه گردد و تمام فصول کتاب به طور منطقی تحت پوشش قرار گیرد .

۲ – سوالات با توجه به سطوح حیطه شناختی تنظیم گردد و دارای فعل مناسب رفتاری باشد.

۳ – در طراحی سوالات سطوح دشواری آنها (آسان،متوسط بالا، متوسط پایین ، دشوار) مد نظر قرار گیرد .

۴- سوالات امتحانی باید میزان تحقق اهداف آموزشی را ارزیابی کند و باید نمونه کاملی از اهداف آموزشی ماده درسی باشد .

۵-  سوال باید موضوع مهمی را مورد سنجش قرار دهد .

۶- سوالات مختصر ، ساده و سلیس نوشته گردد .

۷ – صورت سوال و مساله روشن، واضح و شیوا باشد .

۸ – سوالات از نظر آیین نگارش و رسم الخط واضح و مشخص باشد و در آن علائم دستوری و نقطه گذاری دقیقا رعایت گردد .

۹- متن سوال برای همه دانشجویان یک مفهوم را القا کند تا همه بتوانند پاسخ مشخصی ارائه کنند .

۱۰ – حتی الامکان از اصطلاحات،مفاهیم و علائم به کاربرده شده در کتاب استفاده شود .

۱۱ – حتی الامکان توضیحات ضروری در متن سوال آورده شود و در داخل پرانتز درج نگردد .

۱۲ –  نمره هر سوال متناسب پاسخ درست آن سوال باشد  و میزان آن متناسب با اهمیت  آن و میزان صرف وقت برای تفهیم آن در کلاس و حجم آن در کتاب درسی  باشد.

۱۳ – هنگام ارزش گذاری سوالات توجه کافی معمول گردد تا نمره هر سوال قابل قسمت به تعداد پاسخ های سوال باشد.

۱۴ –  زمان پاسخ دهی به سوالات آزمون باید متناسب با قدرت متوسط فراگیران تعیین گردد .

۱۵ – در برگه آزمون ریز نمرات و جمع کل نمره ی آزمون منطبق با قوانین و مقررات آموزشی باشد .

۱۶ – به آزمون شوندگان حق انتخاب چند سوال از میان تعدادی سوال را داده نشود .

۱۷ – از کاربرد کلمات ” چه کسی ، چه وقت ، کجا و جزاینها پرهیز گردد.

۱۸– حتی الامکان ترتیب سوالات با توجه به ترکیبی از موارد زیر تنظیم گردد:

– اولین سوال یک سوال ساده باشد .

– سوالات از آسان به دشوار تنظیم گردد .

– سوالات به ترتیب مفاهیم عنوان شده در فصلهای کتاب درسی ارایه گردد .

– سوالات به ترتیب سطوح حیطه شناختی  ارایه گردد .

………………………………………………………………………………………………………………………

توضیحات اصول طراحی سوالات تشریحی

سطوح حیطه شناختی به ترتیب از آسان به مشگل به شرح زیر است :

سطح اول دانش ( knowledge ): یاد آوری امور جزیی و کلی  ، روشها و فرایند ها ، الگوها ، ساختها و یا موقعیت ها . این طبقه شامل حفظ و نگهداری موضوهای قبلا آموخته شده است .

نمونه فعل رفتاری : تعریف کنید، مشخص کنید ،بیان کنید ، نام ببرید، شرح دهید، فهرست کنید.

سطح دوم  فهمیدن ( understand ): فهمیدن به معنی آن است که فراگیر بتواند از مواد شفاهی ، کتبی و تصویری کسب معنی کند . به معنی دیگر توانایی پی بردن به یک مفهوم  و یک مطلب و تبین آن با جملاتی که شخص خود ش  می سازد. و به عبارتی دیگر تبدیل مطالب آموخته شده از شکلی به شکل دیگر مانند : ترجمه کنید ، تفسیر  کنید ، خلاصه کنید مطابقت کنید، تشریح کنید، مثال بزنید، پیش بینی کنید ، توضیح دهید، بسط دهید. از نظر خود دفاع کنید. استنتاج کنید. بازنویسی کنید، طبقه بندی کنید ، استنباط کنید ، تبین کنید .

سطح سوم کاربستن( apply): توانایی به کاربردن اصول علمی ، فرضیه ها ، قضایا و دیگر مفاهیم انتزاعی در وضعیت و موقعیت جدید. وقتی مسئله ای به دانشجویان ارایه می شود آن را حل نمایند  ،مانند حل کنید ، اصلاح کنید ، تغییر دهید .

سطح چهارم تحلیل کردن ( analyze ): به شکستن مطالب به اجزای تشکیل دهنده آن و یا روابط بین اجزاء و نحوه سازمان یافتن آنها تأکید می شود. یاد گیری در این سطح مستلزم گذشتن از مراحل دانش ، فهمیدن ، بکار بستن است . مانند : تجزیه کنید، تشخیص دهید ، مشخص کنید ،استنباط کنید ،طراحی کنید ، انتخاب کنید ، تفکیک کنید ، به اجزاء تقسیم کنید، توجیه کنید، اثبات کنید ، تحلیل کنید .

سطح پنجم ارزشیابی ( evaluate ): ارزشیابی قضاوت کردن بر اساس معیار یا استاندارد می باشد . ارزشیابی نتیجه جریان شناخت است. و فراگیر ناچار به اخذ تصمیم است. و این سطح نقش پل ارتباطی را بین رفتار های شناختی و رفتارهای عاطفی ایفاء می کند مانند نقد کردن .

سطح ششم آفریدن ( ترکیب  creating ) : در هم آمیختن قسمتهایی از تجارب گذشته با مطالب جدید و بازسازی آن به صورت یک کل تازه و نسبتاً انسجام یافته را ترکیب یا آفریدن می گویند . و فراکیر می تواند از جریان ترکیب امور وعوامل به شیوه جدید و به نظریاتی خلاق و بدیع دست یابد. مانند راه حل مفید ارایه دهید ، فرضیه بسازید ، طرح پژوهشی برای این فرضیه ارایه دهید  ، یک مقاله علمی در زمینه … ارایه دهید .

تعریف فعل رفتاری : فعل رفتاری فعلی است که قابل مشاهده و اندازه گیری باشد مانند : سخنرانی می کند ، انشاء می نویسد. بر نامه ریزی می کند ، می سازد ، ابداع  می کند ، پیشنهاد می کند ،داستان می نویسد، تولید می کند ، می گوید، می نویسد،مقایسه می کند ، تفسیر می کند، ارزشیابی می کند ، اظهار نظر می کند ، خلاصه می کند، قضاوت می کند ، نقد می کند ، انتخاب می کند .

تعریف سطوح دشواری سوالات

– سوالی دشوار محسوب می گردد که تا 25 درصد دانشجویان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند.

– سوالی متوسط بالا محسوب می گردد که از 25 تا 51 درصد دانشجویان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .

– سوالی متوسط پایین محسوب می گردد که از 51 تا 71 درصد دانشجویان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .

– سوالی آسان محسوب می گردد که بیش از 75 درصد دانش آموزان بتوانند به آن پاسخ صحیح بدهند .

 

قواعد تصحیح پاسخ های سوالات تشریحی

جهت بالا رفتن دقت اندازه گیری آزمونهای تشریحی بکارگیری نکات زیرتوسط مصححان ضروری می باشد :

۱ . پاسخهای سوالات بر اساس هدفی که در سوال گنجانده شده است تصحیح گردد و از دخالت دادن نکات دستوری ، انشایی ، خوش نویسی و مانند اینها در نمره گذاری

خودداری گردد .

۲ . پاسخ را سوال به سوال تصحیح کنید نه برگه به برگه تا امکان مقایسه پاسخ ها ٍ نمره گذاری به آن سوال و کاربرد یک ملاک واحد فراهم گردد .

۳ . هنگام تصحیح برگه های امتحانی از شناسایی نام صاحبان آنها خوداری نمایید تا از دخالت دادن نظرات شخصی در نمره دادن خودداری گردد.

۴ . جهت جلوگیری از دخالت عوامل مختلفی از جمله مشکلات خانوادگی ، حالات جسمانی و اتفاقات غیر منتظره ، در شرایط مختلف به تصحیح پاسخهای یک سوال نپردازید .

۵ . با نوشتن یک نمونه یا الگو برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نا مربوط جلوگیری نمایید .

۶ . از روش تحلیلی برای نمره گذاری آزمون هایی که وابسته به ملاک ( هدف های آموزشی ) می باشند ، استفده نمایید .